Login Form

Licznik odwiedzin

3577195
Dziś
Wczoraj
Ten tydzień
Zeszły tydzień
Ten miesiąc
Zeszły miesiąc
Wszystkie
490
577
490
3560714
15987
27943
3577195

Your IP: 91.234.217.183
Server Time: 2020-08-09 19:45:18

 


Moja miejscowość Kozy


Wieś Kozy leży u stóp Beskidu Małego, we wschodniej części powiatu bielskiego w województwie śląskim. Jako gmina Kozy graniczą od zachodu z miastem Bielskiem-Białą, od północy z Pisarzowicami (gmina Wilamowice), od południa z gminą Czernichów (powiat żywiecki) a ze wschodu z Bujakowem (gmina Porąbka) oraz miastem Kęty (powiat oświęcimski, województwo małopolskie).

Początki osady sięgają połowy XIII wieku, kiedy to na obszarze Księstwa Oświęcimsko-Zatorskiego prowadzono kolonizację na prawie niemieckim, zasiedlając dzikie, zalesione tereny na północ od Karpat. Pierwsza wzmianka o istnieniu parafii w Kozach pochodzi z roku 1326 (dotyczy opłaconego „świętopietrza” za rok 1325). Dokument papieski wymienia wieś, czy raczej parafię Dwiekozy (łac. Duabuscapris) w dekanacie oświęcimskim, inaczej zwaną Wsią Zygfryda. Pierwszym znanym plebanem koziańskiej parafii był niejaki Teodorykus.

Pochodzenie nazwy wsi Kozy tłumaczy legenda, o najeździe tatarskim, w czasie którego została  złupiona i spalona istniejąca osada. Po najeździe pozostały przy życiu jedynie dwie kozy na pastwisku, na które miał natknąć się książę oświęcimski, władca tych terenów. Dały one początek nowej osadzie, powstałej w XIII wieku.

Wieś Kozy (czy raczej wsie Kozy Górne i Dolne) od początku swego istnienia stanowiła własność szlachecką (w początkowym okresie rycerską). Właścicielami wsi, a później obszaru dworskiego, były poszczególne rody szlacheckie od średniowiecza, aż do połowy XIX wieku. Zmiany właścicieli następowały na drodze koligacji rodzinnych (spadki, małżeństwa) lub w drodze kupna-sprzedaży.

Pierwszym znanym dziedzicem Kóz był Żegota Dwiekojski (XIV wiek). Na początku XV wieku źródła wymieniają rycerza Przeszkona jako dziedzic wsi Dwiekozy. W późniejszym okresie w posiadanie Kóz wszedł zamożny i wpływowy szlachcic Mikołaj Szłop herbu Kornicz, kasztelan oświęcimski, zaufany poseł króla Kazimierza Jagiellończyka. To dzięki jego staraniom król Kazimierz wykupił z rąk czeskich ziemię oświęcimsko-zatorską, w tym Kozy.

Początkiem XVI wieku w koziańskim drewnianym kościele wykonano charakterystyczne malowidła stropowe na deskach sufitowych, przedstawiające gęstą wić roślinną, postacie świętych i mityczne zwierzęta. Polichromia ta przetrwała do końca istnienia drewnianej świątyni (1900 rok), a następnie trafiła do zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie, gdzie znajduje się do dziś, będąc najstarszą w Polsce polichromią wykonaną na deskach stropowych.

W I poł. XVI wieku właścicielami Kóz została rodzina Gierałtowskich herbu Szaszor. To za ich posiadania, kościół w Kozach został zamieniony na zbór protestancki wyznania kalwińskiego. Protestancką parafię wspierali kolejni dziedzice wsi przez 99 lat, do 1658 roku. W tym okresie właścicielami Kóz były rody Russockich herbu Zadora oraz Władysław Rey herbu Oksza, w prostej linii prawnuk Mikołaja Reya, poety, ojca literatury polskiej.

W czasach średniowiecza i we wczesnym okresie nowożytnym chłopi koziańscy trudnili się głównie uprawą zbóż, hodowlą bydła i owiec oraz drobnym rzemiosłem. Końcem XVI wieku wieś liczyła ok. 250 mieszkańców, sto lat później ok. 500.

W I poł. XVIII wieku właścicielami Kóz Górnych i Dolnych stała się rodzina Jordanów herbu Trąby z Zakliczyna. Za pierwszego z Jordanów – Spytka, w Kozach rozwinęło się rzemiosło tkackie, powstała większość murowanych dworskich budynków gospodarczych. W 1770 roku w związku z prześladowaniami przez dwór, ponad 300 koziań wyznawców protestantyzmu, uciekło, pod eskortą żołnierzy pruskich, na ziemię pszczyńską, gdzie dali początek osadzie Hołdunów. Za ostatniego z Jordanów – Karola i jego żony Matyldy (lata 30. XIX wieku),  koziański pałac zyskał obecny kształt. Założono wtedy również park oraz zasadzono słynnego platana.

W XVIII wieku w Kozach działały pierwsze kamieniołomy. Wydobywano również kamień wapienny, który wypalano uzyskując wapno. Chłopi trudnili się powszechnie tkactwem na domowych warsztatach. Działały równie młyny  wodne produkujące mąkę, a także napędzające piły tartaczne.

Po I rozbiorze Polski (1772 rok) władze austriackie wprowadziły numerację domów, których w tym czasie było ok. 130. Liczbę mieszkańców szacuje się na ok. 1500. W tym czasie wybudowano również szosę na trasie Biała-Kraków zwaną „cesarką”.

Rodzina Czeczów była ostatnią rodziną szlachecką, która posiadała majątek dworski w Kozach (przełom XIX i XX wieku). W tym okresie poprowadzono przez Kozy linię kolejową, założono kamieniołom piaskowca wraz z kolejką linową, działała hodowla czerwonego bydła polskiego.

Na przełomie XIX i XX wieku najpopularniejszym zawodem wśród mężczyzn w Kozach był murarz. Kobiety w wielu przypadkach, oprócz pracy w rodzinnych gospodarstwach, pracowały w bialskich fabrykach włókienniczych.

W 1901 roku oddano do użytku nowy murowany kościół w stylu neogotyckim, wybudowany na miejscu rozebranego starego drewnianego. W 1939 roku liczba mieszkańców wynosiła ok. 5400 osób.

Okres okupacji hitlerowskiej to czas terroru, robót przymusowych i działań wojennych na początku 1945 roku. W okresie powojennym Kozy należały do gminy Biała-Wieś. Ponownie samodzielność administracyjną Kozy zyskały w poł. Lat 50. XX wieku. W tym czasie w dawnym dworze działała Szkoła Rolnicza a później Ośrodek Zdrowia wraz z Izbą Porodową i Apteką. Na pocz. Lat 90. XX wieku Kozy liczyły ok. 10000 mieszkańców i ponad 2000 domów.

W 2018 roku Kozy stanowią największą pod względem liczby ludności wieś w Polsce – ok. 12800 mieszkańców. W Kozach działają 3 parafie, 4 przedszkola, 3 szkoły podstawowe i liceum ogólnokształcące. W dawnej neobarokowej willi Grabowskich działa laboratorium fotowoltaiczne Polskiej Akademii Nauk. Na terenie gminy znajduje się również Centrum Widowiskowo-Sportowe z halą sportową, basenem, sauną, siłownią i otwartymi boiskami. Działa również Ludowy Klub Sportowy „Orzeł”, który posiada stadion i boisko. Na terenie miejscowości znajdują się liczne place zabaw oraz skatepark.

Malownicze położenie w obrębie Beskidu Małego pozwala na uprawianie turystyki górskiej. Przez Kozy biegną szlaki turystyczne: czarny (z Małych Kóz), niebieski i żółty (ze stacji PKP). Wszystkie prowadzą na szczyt Hrobaczej Łąki, gdzie znajduje się schronisko turystyczne i Krzyż Milenijny.  Na zboczu Hrobaczej Łąki znajdują się tereny po dawnym kamieniołomie piaskowca, gdzie można zaobserwować ciekawe przykłady fauny i flory oraz przyrody nieożywionej. Nieczynne wyrobiska obrazują budowę geologiczną masywu górskiego. Malowniczym miejscem jest również okolica Wilczego Stawu. Ciekawą kolekcję starodrzewia prezentuje park przypałacowy z charakterystycznym okazem platana, który w 2012 roku uzyskał tytuł polskiego Drzewa Roku.

Podczas corocznej imprezy „Dni Kóz” odbywa się Międzynarodowy Festiwal Orkiestr Dętych „Złota Trąbka”. Spośród innych imprez cyklicznych warto wymienić: „Festiwal Duszonek”, „Promocja Młodych Talentów” czy „Święto Wiatru Halnego”. Co roku aktywna młodzież wyróżniana jest Nagrodą „Semper Melior”, a osobom zaangażowanym w działalność społeczną i kulturalną przyznawana jest honorowe wyróżnienie „Platan”. Gminna Biblioteka Publiczna w Kozach jest wydawcą Miesięcznika Samorządowego „Koziańskie Wiadomości”, gdzie publikowane są najważniejsze informacje z życia miejscowości. Lokalnej historii poświęcone są roczniki „Zeszyty Społeczno-Historyczne Gminy Kozy”, wydawane przez Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Kóz.

Dawny dwór właścicieli wsi zwany, zwyczajowo „Pałacem Czeczów”, pełni funkcję miejscowego centrum kultury z biblioteką i izbą historyczną. W zbiorach izby na uwagę zasługują pamiątki po rodzinie Czeczów, zbiory etnograficzne oraz eksponaty obrazujące kulturę religijną, gdzie najstarszym eksponatem są drzwi z nieistniejącego drewnianego kościoła.



TA STRONA UŻYWA COOKIE. Dowiedz się więcej o celu ich używania i zmianie ustawień cookie w przeglądarce. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Akceptuję pliki cookie z tej strony.

EU Cookie Directive Module Information